Στο πλαίσιο της δημόσιας συζήτησης σχετικά με την προσφυγή της Ένωσης Αθέων στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου με αντικείμενο την αφαίρεση της εικόνας του Χριστού από αίθουσα συνεδριάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας, κυκλοφόρησε στο Facebook ένα απόσπασμα από την παρέμβαση του Προέδρου της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων, κ. Ηρακλή Ρεράκη, σε τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό στις 18 Μαρτίου 2026. Στο σημείο που απομονώθηκε και διαδόθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο καθηγητής δήλωσε πως «οι άθεοι έχουν προσφύγει στο “Ευρωπαϊκό Συμβούλιο” (sic), προκειμένου να καθαιρεθεί, να φύγει δηλαδή ο σταυρός από τη σημαία», ενώ στη συνέχεια ακούγεται να λέει ότι «‘Ηδη είχαν προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας και τους ακύρωσε το αίτημά τους… Μετά την απόρριψη πήγανε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και εκεί λοιπόν ζητούνε να επιβάλλει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο με απόφασή του στο ελληνικό δημόσιο της θέλησή τους να φύγουν οι εικόνες από τα δικαστήρια».
Μια σελίδα στο Facebook πρόσθεσε στο απόσπασμα το κείμενο: «Η Ελλάδα στο δικαστήριο για τις εικόνες και το σταυρό στη σημαία». Ωστόσο, αυτή η δήλωση είναι παραπλανητική και απέχει από την πραγματική διάσταση των γεγονότων. Ας δούμε τι ισχύει.
Το απόσπασμα που διαδίδεται από την παρέμβαση του κ. Ρεράκη:
Η πλήρης συζήτηση (πηγή):
Πλαίσιο
Προτού προχωρήσουμε στην ανάλυση του διακινούμενου ισχυρισμού, αξίζει να κάνουμε μια σύντομη αναδρομή στα γεγονότα που έχουν προηγηθεί της προσφυγής του σωματείου “Ένωση Αθέων” ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) κατά της Ελλάδας. Η υπόθεση σχετίζεται με δύο δίκες που διεξήχθησαν στην Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας και αφορούσαν:
1) Το περιεχόμενο του μαθήματος των θρησκευτικών (Σεπτέμβριος 2018, ΣτΕ Ολομ. 660/2018)
2) Τη διαγραφή του πεδίου του θρησκεύματος από τα απολυτήρια γυμνασίου και λυκείου. (Μάιος 2019, ΣτΕ. Ολομ. 1759 και 1760/2019)
Και στις δύο δίκες, λίγα εικοσιτετράωρα πριν την έναρξη των ακροαματικών διαδικασιών από την Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, οι προσφεύγοντες (σ.σ. η Ένωση Αθέων) ζήτησαν να αφαιρεθεί η εικόνα του Ιησού Χριστού από τη δικαστική αίθουσα, επικαλούμενοι το ανθρώπινο δικαίωμα σε δίκαιη δίκη (άρθρο 6 Ε.Σ.Δ.Α.) και το δικαίωμα της ελευθερίας συνείδησης (άρθρο 9 Ε.Σ.Δ.Α.) σε συνδυασμό με την απαγόρευση διακρίσεων.
Από τις παρεμπίπτουσες αποφάσεις (130/2018 και 71/2019) προκύπτει πως στην πρώτη περίπτωση το αίτημα απορρίφθηκε ως απαράδεκτο, δεν έγινε δηλαδή τυπικώς δεκτό προς περαιτέρω εξέταση επί της ουσίας του από το δικαστήριο, ενώ στη δεύτερη, παρότι κρίθηκε κατά πλειοψηφία παραδεκτό, το αίτημα ακολούθως απορρίφθηκε ως νόμω αβάσιμο. [πηγή1][πηγή2]
Ως προς το αίτημα για την διαγραφή του πεδίου του θρησκεύματος από τα απολυτήρια γυμνασίου και λυκείου, το ΣτΕ αποφάσισε υπέρ των προσφευγόντων. Όπως αναγράφεται στη σελίδα περιλήψεων αποφάσεων της Ολομέλειας του ΣτΕ:
«Με τις 1759-1760/2019 αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας ακυρώθηκαν οι 92091/Δ2/5.6.2018 (Β’ 2087) και 92094/Δ2/5.6.2018 (Β’ 2089) αποφάσεις του Υπουργού Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, κατά το μέρος που με αυτές προβλέφθηκε η αναγραφή του θρησκεύματος των μαθητών στο απολυτήριο, τα αποδεικτικά σπουδών και τα πιστοποιητικά σπουδών του γυμνασίου αφ’ενός και του γενικού λυκείου αφ’ετέρου, διότι, όπως κρίθηκε, η υποχρεωτική ή προαιρετική αναγραφή του θρησκεύματος στα έγγραφα αυτά συνιστά παραβίαση του άρθρου 13 του Συντάγματος, του άρθρου 9 της ΕΣΔΑ, καθώς και διατάξεων της νομοθεσίας περί προστασίας προσωπικών δεδομένων (του ν. 2472/1997 και του Γενικού Κανονισμού 2016/679).»
Η επακόλουθη προσφυγή στο ΕΔΔΑ
UNION OF ATHEISTS v. GREECE
Μετά τις δύο απορριπτικές παρεμπίπτουσες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, η Ένωση Αθέων προσέφυγε στις 18 Μαρτίου του 2020 στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Σήμερα, η υπόθεση βρίσκεται στο στάδιο της ανταλλαγής παρατηρήσεων μεταξύ των μερών. Στο στάδιο αυτό, η Ελλάδα κλήθηκε να παράσχει πληροφορίες στο δικαστήριο, απαντώντας σε τρία νομικά ερωτήματα:
1. Παραβιάστηκε το δικαίωμα των προσφευγόντων σε δίκαιη δίκη και, ειδικότερα, το δικαίωμά τους σε αμερόληπτο δικαστήριο, σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1 της Σύμβασης, δεδομένου ότι το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε επί του αιτήματός τους για την αφαίρεση της θρησκευτικής εικόνας ή απέρριψε το αίτημα ως αβάσιμο, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως το αντικείμενο των δικών;
2. Υπήρξε παρέμβαση στην ελευθερία θρησκείας των προσφευγόντων, κατά την έννοια του άρθρου 9 § 1 της Σύμβασης, λαμβάνοντας υπόψη ότι η διάταξη αυτή εγγυάται την ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας να μην ανήκει κανείς σε θρησκεία, και επιβάλλει στα συμβαλλόμενα κράτη «υποχρέωση ουδετερότητας και αμεροληψίας»; Εάν ναι, ήταν η παρέμβαση αυτή προβλεπόμενη από το νόμο και αναγκαία κατά την έννοια του άρθρου 9 § 2;
3. Έχουν οι προσφεύγοντες υποστεί διάκριση κατά παράβαση του άρθρου 14 της Σύμβασης σε συνδυασμό με τα άρθρα 6 § 1 και/ή 9 της Σύμβασης, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τα αντικείμενα των δικών και το γεγονός ότι δεν ανήκουν στη χριστιανική ορθόδοξη θρησκεία;
Επιστροφή στην επικαιρότητα
Το ζήτημα της «κατάργησης του σταυρού από την ελληνική σημαία» επανήλθε στην επικαιρότητα έπειτα από πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «Εστία», το οποίο δημοσιεύθηκε στις 16 Μαρτίου του 2026. Το κείμενο φέρει την υπογραφή του διευθυντή της εφημερίδας, κ. Μανώλη Κοττάκη, και τον τίτλο:
«Ντοκουμέντο: Ἔτσι θά καταργηθεῖ ὁ σταυρός ἀπό τήν ἑλληνική σημαία!»
Ας αναφερθεί πως, ιστορικά, ο τίτλος «Καταργούν τον Σταυρό από την ελληνική Σημαία» έχει φιλοξενηθεί ξανά σε πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «Εστία», στις 3 Νοεμβρίου του 2018. Το κεντρικό θέμα της έκδοσης σχολίαζε τις προτάσεις περί «θρησκευτικής ουδετερότητας» του ΣΥΡΙΖΑ, στο πλαίσιο της συνταγματικής αναθεώρησης. [σελ. 5]
Σε άρθρο, που εμφανίζεται στο ίδιο πρωτοσέλιδο, ο κ. Κοττάκης έγραφε: «Πώς συμβιβάζεται η ουδετεροθρησκεία με τον σταυρό στη σημαία και τον σταυρό στον κοντό της σημαίας; Τι θα αποφασίσει το Συμβούλιο Επικρατείας αν κάποιος αλλοδαπός μουσουλμάνος, πολιτογραφημένος Ελλην, προσφύγει στο ΣτΕ και ζητήσει να αφαιρεθεί ο σταυρός από το εθνικό μας σύμβολο, επειδή τάχα παραβιάζει την ουδετερότητα του κράτους;».
Στο πρόσφατο δημοσίευμα του 2026 γίνεται αναφορά σε λόγο που έβγαλε ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερώνυμος την Παρασκευή 13 Μαρτίου του 2026 στον Ιερό Ναό της του Θεού Σοφίας στη Θεσσαλονίκη, όπου πραγματοποιήθηκε η Ακολουθία των Γ΄ Χαιρετισμών. Ο Αρχιεπίσκοπος φέρεται να εξέφρασε την «έντονη ανησυχία του» για τις συζητήσεις περί απομάκρυνσης των εικόνων και του εθνόσημου από δημόσια κτήρια και δικαστήρια, ενώ σχολίασε το κατά πόσο στις προθέσεις ορισμένων περιλαμβάνεται ακόμα και το αν «η σημαία μπορεί να κυματίζει με τον τρόπο που κυματίζει έως σήμερα».
Με αφορμή τον λόγο του Αρχιεπισκόπου, ο κ. Κοττάκης κάνει αναφορά, την οποία πλαισιώνει ως αποκάλυψη, σε έγγραφο που απέστειλε, ήδη από τον Φεβρουάριο του 2026, η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού προς το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, αναφορικά με την προσφυγή της Ένωσης Αθέων την οποία παρουσιάσαμε παραπάνω. Σημειώνει δε πως:
[…] Ὅπως ἀποκαλύπτει σήμερα ἡ «Ἑστία», ἀναπτύσσεται στό παρασκήνιο, μέ ἀφορμή τήν προσφυγή τῆς Ἕνωσης Ἀθέων στό Εὐρωπαϊκό Δικαστήριο, ἰσχυρή διεργασία ὥστε ἡ χώρα μας νά υἱοθετήσει τό γαλλικό μοντέλο τῆς οὐδετεροθρησκείας καί νά ὁδηγηθεῖ στήν κατάργηση τῶν θρησκευτικῶν συμβόλων ἀπό τόν δημόσιο χῶρο.
[…] Ὅπως ἀποκαλύπτουμε σήμερα, ἡ Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων ἀνακάλυψε ὅτι γιά κάποιον περίεργο λόγο τό Ὑπουργεῖο Παιδείας δέν ἐνημερώθηκε γιά τίς προπαρασκευαστικές ἐνέργειες πού γίνονται στό Νομικό Συμβούλιο τοῦ Κράτους γιά τήν διαμόρφωση τῶν θέσεων τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας στήν δίκη πού θά διεξαχθεῖ στό Εὐρωπαϊκό Δικαστήριο Ἀνθρωπίνων Δικαιωμάτων μέ ἀντικείμενο τό θέμα τῆς ἀπόσυρσης τῶν εἰκόνων ἀπό τά δικαστήρια καί κατ’ ἐπέκταση ἀπό ὅλα τά δημόσια κτήρια.
Στις 13 Φεβρουαρίου του 2026, το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους έλαβε το υπ’ αριθμό 18022/Θ2/13.2.2026 απαντητικό έγγραφο από τη Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, σχετικά με την προσφυγή της Ένωσης Αθέων ενώπιον του ΕΔΔΑ (το έγγραφο του ΥΠΑΙΘΑ, όπως αναφέρεται στην αρχή του, αποτελεί απάντηση επί του προηγηθέντος υπ’ αριθμό 103-5388/201153/08-12-2025 εγγράφου του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους).
Πρόκειται, πρακτικά, για μια γνωμοδότηση του ΥΠΑΙΘΑ που συντάχθηκε ως απάντηση στα επιχειρήματα της προσφυγής της Ένωσης Αθέων κατά της Ελληνικής Δημοκρατίας επί του ζητήματος της ανάρτησης των θρησκευτικών συμβόλων στο δικαστήριο. Στο έγγραφο μεταφέρονται νομικά, πολιτισμικά και κοινωνικά επιχειρήματα για τη διατήρηση των θρησκευτικών συμβόλων στις δικαστικές αίθουσες, με τονισμένο ιδιαίτερα το επιχείρημα, στην τελευταία σελίδα, πως:
«δεν αποδεικνύεται η βλάβη των προσφευγόντων από την παρουσία της εικόνας του Χριστού στη δικαστική αίθουσα είτε κατά τη συνεδρίαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας δοθέντος δε ότι οι αιτήσεις ακυρώσεως που είχαν νομίμως ασκηθεί με αντικείμενο την απάλειψη του θρησκεύματος από το απολυτήριο και τα πιστοποιητικά σπουδών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, έγιναν δεκτές από το ως άνω δικαστήριο είτε κατά τη συνεδρίαση άλλων δικαστικών υποθέσεων από τα Δικαστήρια της Ελληνικής Επικράτειας. Ως εκ τούτου, δεν συντρέχει περίπτωση παραβίασης του άρθρου 6 παρ.1, του άρθρου 9 παρ. 1 και του άρθρου 14 ΕΣΔΑ μόνον και μόνον επειδή κατά την επίμαχη ακροαματική διαδικασία ήταν αναρτημένη η εικόνα του Χριστού».
Στο εν λόγω 12σέλιδο έγγραφο της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων του ΥΠΑΙΘΑ εντοπίζουμε, επίσης, την ακόλουθη υποθετική αναλογία:
Επιπλέον η καθαίρεση των εικόνων θα δημιουργήσει κλίμα διχασμού μεταξύ του ελληνικού λαού
ενώ είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσει ευρύτερες συγκρούσεις καθώς εάν γίνει δεκτό ότι η εικόνα του
Χριστού από μόνη την ύπαρξή της συνιστά παραβίαση της θρησκευτικής ελευθερίας ή της αρχής της δίκαιης δίκης και της αμεροληψίας των δικαστών αναπόφευκτα θα τεθούν και άλλα ζητήματα όπως πχ η ύπαρξη του Σταυρού στην ελληνική σημαία.
Εάν γίνει δεκτό ότι η ύπαρξη της εικόνας του Χριστού στα δικαστήρια από μόνη την ύπαρξή της παραβιάζει την θρησκευτική ελευθερία ή την αρχή της δίκαιης δίκης και της αμεροληψίας των δικαστών τότε, γιατί να μην θεωρηθεί με την ίδια ακριβώς συλλογιστική ότι και η ύπαρξη του Σταυρού (που είναι το κύριο σύμβολο του Χριστιανισμού) στην ελληνική σημαία και στο εθνόσημο δεν συνιστά παραβίαση της θρησκευτικής ελευθερίας ή της αρχής της δίκαιης δίκης και της αμεροληψίας των δικαστών (ιδιαίτερα αφού η ελληνική σημασία βρίσκεται σε κάθε δημόσιο κτίριο συμπεριλαμβανομένων των δικαστηρίων ενώ το εθνόσημο αποτελεί το κεντρικό όλων των σφραγίδων του κράτους).
[πηγή]
«Η Ελλάδα στο δικαστήριο για τις εικόνες και το Σταυρό στη Σημαία»;
Δύο μέρες μετά το δημοσίευμα της «Εστίας», στις 18 Μαρτίου του 2026, ο ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων, κ. Ηρακλής Ρεράκης, τοποθετήθηκε σε παρέμβασή του, στην ραδιοφωνική εκπομπή του δημοσιογράφου κ. Λοΐζου Λοΐζου στο Radio Kosmos 93.8 της Ρόδου, για το ζήτημα της προσφυγής της Ένωσης Αθέων στο ΕΔΔΑ.
Παρότι ο κ. Ρεράκης αναφέρθηκε στο πραγματικό αντικείμενο των εξεταζόμενων από το ΕΔΔΑ προσφυγών, ο ίδιος αρχικώς ανέφερε ως αίτημα των προσφυγών την καθαίρεση του σταυρού από την ελληνική σημαία. Ειδικότερα, σε Facebook και TikTok κυκλοφόρησε ένα απόσπασμα διάρκειας ενός λεπτού από την 15λεπτη συνέντευξη του καθηγητή:
Ηρακλής Ρεράκης: «Η μεγάλη πλειοψηφία των Ορθοδόξων Ελλήνων που είμαστε πάνω από 95%. Και υπάρχουν μερικοί άνθρωποι εδώ στην Ελλάδα, άλλοι πολιτικοί ή άλλοι ιδεολόγοι, οι οποίοι τα βάζουν με όλα όσα έχουν σχέση με τον Χριστιανισμό και την πατρίδα. Και φυσικά τώρα τελευταία άρχισαν και τα βάζουν και με τα εθνικά σύμβολα. Βέβαια παλιά είναι αυτή η ιστορία με τα εθνικά σύμβολα και με τα θρησκευτικά σύμβολα και ένα από αυτά φυσικά είναι ο σταυρός, ο οποίος υπάρχει φυσικά στην σημαία μας και στο κοντάρι της σημαίας μας, όπως ξέρουν όλοι οι ακροατές σας. Αλλά ακόμα και στο ύφασμα το οποίο στεγάζεται στη σημαία μας. Κοιτάξτε να δείτε όμως. Ξέρετε αυτή την ιστορία και νομίζω ότι από τα γεγονότα που ακούμε και ως πληροφορίες μέσα από το δημόσιο διάλογο, ακούσατε ότι τώρα τελευταία [αρχή διακινούμενου αποσπάσματος] οι άθεοι έχουν προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προκειμένου να καθαιρεθεί, να φύγει δηλαδή ο σταυρός από τη σημαία. Ωστόσο, αυτό γιατί έγινε; Γιατί ήδη είχαν προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας και το Συμβούλιο της Επικρατείας σε αυτό το αίτημά τους τους είπε κάποια επιχειρήματα και φυσικά τους ακύρωσε το αίτημά τους. […] Μετά την απόρριψη από το Συμβούλιο της Επικρατείας του αιτήματός τους πήγανε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και εκεί λοιπόν ζητούνε να επιβάλλει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο με απόφασή του στο ελληνικό δημόσιο της θέλησή τους να φύγουν οι εικόνες από τα δικαστήρια […]»
Σε άλλο σημείο των δηλώσεών του:
Δημοσιογράφος: «Αυτοί τα βάζουν και με τον σταυρό. Θέλουν να κατεβεί ο σταυρός από τη σημαία. Θέλουν να γίνει δηλαδή γαλανόλευκη, χωρίς σταυρό»;
Ηρακλής Ρεράκης: «Βεβαίως, βεβαίως. Τα βάζουν και με αυτό και με οτιδήποτε άλλο χριστιανικό σύμβολο».
Αληθεύει;
Παρά τις αναφορές για «κατάργηση» του σταυρού από την ελληνική σημαία και τον ισχυρισμό ότι η προσφυγή της Ένωσης Αθέων κατά της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αφορά αυτήν την κατάργηση, δεν εντοπίζεται καμία τέτοια αναφορά στο περιεχόμενο των προσφυγών, όπως αυτό κοινοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2025 από την επίσημη ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Αντικείμενο των Προσφυγών 19150/20 και 11122/25.
Οι υποθέσεις αφορούν την έκθεση θρησκευτικών συμβόλων στην αίθουσα του δικαστηρίου.
Στην πρώτη αίτηση, ο αιτών σύλλογος είχε ζητήσει την ακύρωση δύο υπουργικών αποφάσεων που καθόριζαν το περιεχόμενο των μαθημάτων θρησκευτικής εκπαίδευσης στα σχολεία. Η εκδίκαση της υπόθεσης είχε προγραμματιστεί για τις 21 Σεπτεμβρίου 2018, ημερομηνία κατά την οποία επρόκειτο να εξεταστούν και άλλες αιτήσεις ακύρωσης που είχαν υποβληθεί από ορθόδοξους χριστιανικούς φορείς, ενώ άλλοι ορθόδοξοι χριστιανικοί φορείς, όπως η Εκκλησία της Ελλάδος, συμμετείχαν ως παρεμβαίνοντες. Στις 20 Σεπτεμβρίου 2018 και ενόψει της επικείμενης ακροαματικής διαδικασίας, η προσφεύγουσα ένωση ζήτησε από τον πρόεδρο του Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου να απομακρύνει την χριστιανική ορθόδοξη εικόνα του Ιησού Χριστού από την αίθουσα του δικαστηρίου, επισημαίνοντας το αντικείμενο της δίκης και υποστηρίζοντας ότι η παρουσία της εικόνας θα συνέδεε την αίθουσα του δικαστηρίου με τους παρεμβαίνοντες.
Αυτό θα παραβίαζε την απαγόρευση των διακρίσεων λόγω θρησκείας σύμφωνα με το άρθρο 14 της Σύμβασης και θα παρεμπόδιζε επίσης το δικαίωμά της σε δίκαιη δίκη και, ειδικότερα, θα έθετε υπό αμφισβήτηση την αντικειμενική αμεροληψία του δικαστηρίου. Επιπλέον, δεν προβλεπόταν από καμία νομοθετική διάταξη. Η ανωτέρω αίτηση της ενάγουσας ένωσης για ακύρωση των υπουργικών αποφάσεων απορρίφθηκε επί της ουσίας. Με την προκαταρκτική απόφαση αριθ. 130/2018 της Ολομέλειας του Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, η οποία κοινοποιήθηκε στην ενάγουσα ένωση στις 11 Οκτωβρίου 2019, το αίτημα σχετικά με την εικόνα απορρίφθηκε ως απαράδεκτο.
Στη δεύτερη αίτηση, οι προσφεύγοντες είχαν ζητήσει την ακύρωση δύο υπουργικών αποφάσεων που προέβλεπαν την αναγραφή της θρησκείας στο απολυτήριο λυκείου και στα πιστοποιητικά σπουδών. Η εκδίκαση της υπόθεσης είχε προγραμματιστεί για τις 10 Μαΐου 2019. Στις 7 Μαΐου 2019 και ενόψει της επικείμενης ακρόασης, οι προσφεύγοντες υπέβαλαν παρόμοιο αίτημα υποστηρίζοντας ότι, δεδομένου ότι το αντικείμενο της δίκης αφορούσε τη θρησκευτική ουδετερότητα, η παρουσία τους θα παραβίαζε την απαγόρευση των διακρίσεων λόγω θρησκείας και θα παρεμπόδιζε το δικαίωμά τους σε δίκαιη δίκη και την πρόσβασή τους σε αμερόληπτο δικαστήριο. Οι αιτήσεις των προσφευγόντων για ακύρωση των υπουργικών αποφάσεων έγιναν δεκτές. Με την προκαταρκτική απόφαση αριθ. 71/2019 της Ολομέλειας του Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, η οποία τέθηκε στη διάθεση των προσφευγόντων στις 11 Οκτωβρίου 2019, το προαναφερθέν αίτημα απορρίφθηκε ως αβάσιμο. Το δικαστήριο έκρινε ότι, στο πλαίσιο της κυρίαρχης χριστιανικής ορθόδοξης θρησκείας, πρόκειται για πρακτική που ακολουθείται από καιρό σε όλες τις δικαστικές αίθουσες σύμφωνα με το έθιμο και την ορθόδοξη παράδοση. Ως εκ τούτου, δεν διαπίστωσε παραβίαση του δικαιώματος των προσφευγόντων σε δίκαιη δίκη.
Οι προσφεύγοντες υποστηρίζουν ότι, δεδομένου ότι το αντικείμενο των σχετικών δικών αφορούσε το δικαίωμα στην ελευθερία της θρησκείας, η απόρριψη ως απαράδεκτων ή η απόρριψη των αιτημάτων τους για την αφαίρεση της εικόνας της θρησκείας στην οποία δεν ανήκαν παραβίασε το δικαίωμά τους σε αμερόληπτο δικαστήριο σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1 και τα δικαιώματά τους σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 1 της Σύμβασης. Υποστηρίζουν ότι υπάρχει συναίνεση μεταξύ των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά της έκθεσης θρησκευτικών συμβόλων στις αίθουσες των δικαστηρίων και ότι η έκθεση αυτή στην Ελλάδα δεν προβλέπεται από το νόμο.
Η μετάφραση έγινε στην πλατφόρμα DeepL από το πρωτότυπο αγγλικό κείμενο
Επικοινωνήσαμε με το Γραφείο Τύπου του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και ενημερωθήκαμε πως δεν υπάρχει κάποια προσφυγή κατά της Ελλάδας σχετικά με τον σταυρό στη σημαία ή στο Εθνόσημο.
Επικοινωνήσαμε με την Ένωση Αθέων και ρωτήσαμε αν υφίσταται τέτοιο αίτημα, περί αφαίρεσης του σταυρού από τη σημαία, εκ μέρους τους στο ΕΔΔΑ ή σε οποιαδήποτε άλλη θεσμική τους παρέμβαση. Η Ένωση μας παρέπεμψε στον νομικό εκπρόσωπό της.
Επικοινωνήσαμε με το νομικό εκπρόσωπο της Ένωσης Αθέων, δικηγόρο κ. Βασίλη Σωτηρόπουλο. Στην απάντησή του ξεκαθαρίζει πως δεν υφίσταται αίτημα αφαίρεσης του σταυρού από τη σημαία ενώ μας παρέπεμψε στην επίσημη ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για το πραγματικό αντικείμενο των δύο προσφυγών.
Ρωτήσαμε τον κ. Σωτηρόπουλο αν στην υπερασπιστική γραμμή της Ελλάδας υιοθετήθηκε η υποθετική αναλογία* που σχημάτισε η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων, την οποία απέστειλε στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους.
Υποθετική αναλογία*: «[Ε]άν γίνει δεκτό ότι η εικόνα του Χριστού από μόνη την ύπαρξή της συνιστά παραβίαση της θρησκευτικής ελευθερίας […] γιατί να μην θεωρηθεί με την ίδια ακριβώς συλλογιστική ότι και η ύπαρξη του Σταυρού (που είναι το κύριο σύμβολο του Χριστιανισμού) στην ελληνική σημαία και στο εθνόσημο δεν συνιστά παραβίαση της θρησκευτικής ελευθερίας ή της αρχής της δίκαιης δίκης και της αμεροληψίας των δικαστών;»
[Σελ. 8/12]
Ο κ. Σωτηρόπουλος μας παρέπεμψε στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους για οτιδήποτε αφορά στο περιεχόμενο της απάντησης της Κυβέρνησης στο ΕΔΔΑ, ωστόσο σχολίασε πως δεν έχει, μέχρι στιγμής, δει την προαναφερθείσα αναλογία ενώπιον του ΕΔΔΑ από την Κυβέρνηση.
Θέσαμε υπόψιν του προέδρου της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων, κ. Ρεράκη, το διακινούμενο απόσπασμα της συνέντευξής του με το ερώτημα εάν στην τοποθέτησή του αναφέρεται στις προσφυγές της Ένωσης Αθέων στο ΕΔΔΑ. Για το σημείο στο οποίο ο κ. Ρεράκης αναφέρει ότι «οι άθεοι έχουν προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προκειμένου να καθαιρεθεί, να φύγει δηλαδή ο σταυρός από τη σημαία» ο κ. Ρεράκης ξεκαθάρισε στα Ellinika Hoaxes ότι αυτή η αναφορά έγινε εκ παραδρομής και πως, στη συνέχεια της συνέντευξης, ο ίδιος διόρθωσε, σχολιάζοντας το πραγματικό περιεχόμενο των προσφυγών.
Συμπέρασμα
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξετάζει προσφυγές κατά της Ελλάδας για τον τρόπο που η Ελληνική Δημοκρατία χειρίστηκε δικαστικά δύο περιπτώσεις, οι οποίες αφορούν απορριπτικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας επί αιτημάτων της Ένωσης Αθέων για απομάκρυνση της εικόνας του Χριστού από την αίθουσα που θα εκδικάζονταν δύο διαφορετικές υποθέσεις τους, τα έτη 2018 και 2019.
Στα μέσα Μαρτίου του 2026, την περίοδο που η Ελλάδα θα έδινε απαντήσεις σε τρία νομικά ερωτήματα του ΕΔΔΑ, κυκλοφόρησε στο δημόσιο διάλογο η εκτίμηση ότι το αίτημα για αφαίρεση των θρησκευτικών εικόνων από τις αίθουσες των δικαστηρίων θα επέφερε και άλλες συνέπειες, γενικά, για την ύπαρξη των θρησκευτικών συμβόλων.
Ήδη από τον Φεβρουάριο του 2026, η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας είχε αποστείλει ένα έγγραφο στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, σε ένα σημείο του οποίου ανέφερε ότι “αν το Δικαστήριο δεχθεί ότι η εικόνα του Χριστού συνιστά παραβίαση της αρχής της δίκαιης δίκης […], τότε με το ίδιο σκεπτικό γιατί να μη συνιστά παραβίαση της αρχής της δίκαιης δίκης […] η ύπαρξη του Σταυρού (που είναι το κύριο σύμβολο του Χριστιανισμού) στην ελληνική σημαία και στο εθνόσημο”;
Το έγγραφο αυτό έγινε αντικείμενο σχολιασμού στον τύπο και το «αίτημα για κατάργηση του σταυρού στη σημαία, από τους άθεους» διατυπώθηκε υπό τη μορφή ισχυρισμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Πρόκειται, ωστόσο, για έναν παραπλανητικό ισχυρισμό καθώς στο κείμενο γνωστοποίησης των κατατεθειμένων προσφυγών εναντίον της Ελλάδας, το οποίο είναι δημόσια διαθέσιμο στον ιστότοπο του ΕΔΔΑ, δεν εντοπίζεται καμία αναφορά περί «κατάργησης» ή «καθαίρεσης» του σταυρού από την ελληνική σημαία ή από το εθνόσημο ως αίτημα των προσφευγόντων. Επιπλέον, ο δικηγόρος της Ένωσης Αθέων, κ. Βασίλης Σωτηρόπουλος, μας ξεκαθάρισε πως με τις υπό κρίση προσφυγές δεν υφίσταται αίτημα αφαίρεσης του σταυρού από τη σημαία.
Σχετικά με απόσπασμα της συνέντευξής του, στο οποίο δηλώνει ότι «οι άθεοι έχουν προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για να αφαιρεθεί ο σταυρός από τη σημαία», ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων, κ. Ηρακλής Ρεράκης, δήλωσε στα Ellinika Hoaxes ότι αυτή η αναφορά έγινε εκ παραδρομής και πως, στη συνέχεια της συνέντευξης, ο ίδιος διόρθωσε, σχολιάζοντας το πραγματικό περιεχόμενο των προσφυγών.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1. https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2026/03/Parempiptousa-130-2018.pdf
2. https://media.ellinikahoaxes.gr/uploads/2026/03/Parempiptousa-71-2019.pdf
3.https://www.minedu.gov.gr/publications/docs2023/%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%86%CF%85%CE%B3%CE%B7.pdf
4. https://www.romfea.gr/katigories/10-apopseis/71124-strasvoyrgo-to-edda-gia-tis-thriskeftikes-eikones-sta-dikastiria
5. https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid03i8DrnjA4AuruM6CgPf2yfrz8QPJWSsNVbxKXU6Vbrre6nQJkRYHHJpbcnW8N3v7l&id=100063973154351
6. https://www.estianews.gr/kentriko-thema/ntokoumento-%E1%BC%94tsi-tha-katargithe%E1%BF%96-%E1%BD%81-stavros-%E1%BC%80po-tin-%E1%BC%91lliniki-simaia/
7. https://www.facebook.com/photo/?fbid=604755809980120&set=a.778123683318137
8. https://www.youtube.com/live/CSVr-xAZGs8?si=oZa1O-6WzBwmwWV6&t=4080
9. https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-244533%22]}
10. https://union.atheia.gr/%CE%B5%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B9%CF%82-%CF%85%CF%80%CE%BF%CE%B8%CE%AD%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CF%85%CF%81%CF%89%CF%80/
