Επισκόπηση Ελέγχου Γεγονότων

Η παραπληροφόρηση συνεχίζει να αποτελεί μια σοβαρή πρόκληση για τις δημοκρατικές κοινωνίες, καθώς ενισχύει τη δυσπιστία προς τους δημόσιους θεσμούς και συμβάλει στη διάδοση παραπλανητικών αφηγήσεων γύρω από σημαντικά ζητήματα, όπως οι εκλογές, οι κρίσεις δημόσιας υγείας και οι διεθνείς συγκρούσεις.

Για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης στην περιοχή της Μεσογείου, το MedDMO φέρνει σε επαφή έμπειρους οργανισμούς ελέγχου γεγονότων που παρακολουθούν και επαληθεύουν πληροφορίες που κυκλοφορούν στην Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα.

Όλες οι δραστηριότητες ελέγχου γεγονότων που υλοποιούνται στο πλαίσιο του MedDMO ακολουθούν τα πρότυπα και τις μεθοδολογίες των επαγγελματικών οργανισμών που συμμετέχουν στον κόμβο, συγκεκριμένα του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων (Agence France–Presse – AFP), των Ελληνικά Hoaxes, του Fact–Check Cyprus και των Times of Malta. Οι οργανισμοί αυτοί διαθέτουν εμπειρία στη διερεύνηση και επαλήθευση ισχυρισμών, στον εντοπισμό παραπλανητικών αφηγήσεων και στην παροχή ακριβούς και τεκμηριωμένης πληροφόρησης προς το κοινό.

Ορισμένοι από τους εμπλεκόμενους οργανισμούς είναι επίσης μέλη διεθνών δικτύων ελέγχου γεγονότων, όπως το European Fact-Checking Standards Network (EFCSN) και το International Fact-Checking Network (IFCN). Η συμμετοχή σε αυτά τα δίκτυα προϋποθέτει την τήρηση αυστηρών αρχών διαφάνειας, ανεξαρτησίας και μεθοδολογικής αυστηρότητας. Η συμμόρφωση με αυτά τα πρότυπα αξιολογείται τακτικά μέσω ανεξάρτητων ελέγχων και αξιολογήσεων, διασφαλίζοντας ότι οι πρακτικές ελέγχου γεγονότων παραμένουν αξιόπιστες και έγκυρες.

Μέσω αυτής της συνεργασίας, το MedDMO στοχεύει να υποστηρίξει το κοινό στην ανάπτυξη δεξιοτήτων κριτικής σκέψης και στη διάκριση αξιόπιστων πληροφοριών από ψευδείς ή παραπλανητικούς ισχυρισμούς.

Οι ειδικοί στον έλεγχο των ειδήσεων:

Το AFP, παγκόσμιος ηγέτης στην ψηφιακή επαλήθευση, έχει υπογράψει τον κώδικα αρχών του Διεθνούς Δικτύου Ελέγχου Γεγονότων (IFCN). Σε αυτούς περιλαμβάνεται η δέσμευση για: αμεροληψία και δικαιοσύνη, διαφάνεια των πηγών, διαφάνεια της χρηματοδότησης και της οργάνωσης, διαφάνεια της μεθοδολογίας και ανοικτή και ειλικρινή πολιτική διορθώσεων.

Το έργο του AFP εκτελείται από δημοσιογράφους και συντάκτες που επαληθεύουν τα γεγονότα, οι οποίοι συνεργάζονται στενά με ολόκληρο το διεθνές δίκτυο του πρακτορείου και ακολουθούν τα ίδια συντακτικά πρότυπα και τις ίδιες βασικές κατευθυντήριες αρχές.

Εκτός από τις παραδοσιακές δημοσιογραφικές δεξιότητες, το AFP χρησιμοποιεί ορισμένα απλά εργαλεία για την επαλήθευση των διαδικτυακών πληροφοριών, λίγη κοινή λογική και πολλή προσοχή. Ξεκινώντας με ένα συγκεκριμένο ερώτημα, το AFP επιδιώκει να διερευνήσει και να αναφέρει αμφίβολες ιστορίες και ισχυρισμούς που μπορεί να καταλήξουν ή να μην καταλήξουν στα ειδησεογραφικά μας δίκτυα. Στις έρευνές του αναζητά μη μεροληπτικές, δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες και τις παραπέμπει στο διαδίκτυο. Οι δημοσιογράφοι του AFP παρακολουθούν το διαδικτυακό περιεχόμενο στις τοπικές γλώσσες, από τα Αμχαρικά έως τα Χίντι, τα Γερμανικά ή τα Ολλανδικά. Λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές κουλτούρες, γλώσσες και πολιτικές και συνεργάζονται με τα γραφεία του AFP σε όλο τον κόσμο για να ερευνήσουν και να διαψεύσουν ψευδείς πληροφορίες, εστιάζοντας σε στοιχεία που μπορεί να είναι επιβλαβή, επιδραστικά και χειραγωγικά.

Τα Ελληνικά Hoaxes δραστηριοποιούνται από το 2013 και έχουν εξελιχθεί σε έναν από τους κορυφαίους οργανισμούς ελέγχου γεγονότων στην Ελλάδα, αποτελώντας την πρώτη οργανωμένη προσπάθεια στη χώρα για την προώθηση του ελέγχου γεγονότων. Δημοσιεύοντας περίπου 50 άρθρα αποδόμησης (debunking) κάθε μήνα, τα Ελληνικά Hoaxes επαληθεύουν το παραπλανητικό περιεχόμενο που διακινείται στο διαδίκτυο, συμβάλλοντας έτσι στις προσπάθειες για τη διασφάλιση ενός ασφαλούς πληροφοριακού περιβάλλοντος. Παράλληλα με το έργο του στον έλεγχο γεγονότων, συμβάλλει και στην ενίσχυση του γραμματισμού στα Μέσα, συμμετέχοντας σε εκπαιδευτικές δράσεις, διαλέξεις και εργαστήρια.

Τα Ελληνικά Hoaxes είναι μέλη του International Fact-Checking Network (IFCN) από το 2019 και, από το 2024, του European Fact-Checking Standards Network (EFCSN). Και τα δύο δίκτυα διασφαλίζουν ότι οι οργανισμοί ελέγχου γεγονότων τηρούν τα υψηλότερα πρότυπα μεθοδολογίας, δεοντολογίας και διαφάνειας, προκειμένου να εξυπηρετούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το δημόσιο συμφέρον. Μέσω του EFCSN, τα Ελληνικά Hoaxes έχει συμβάλει σε πολλαπλά έργα, όπως τα Elections24Check, FactCRISIS, Climate Facts Europe και AI@EUElections

Το Κέντρο Fact Check Cyprus εντάχθηκε στις 20 Νοεμβρίου 2023 στη Μονάδα Κοινωνικής Πληροφορικής του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου (ΤΕΠΑΚ) και αποτελεί την κορύφωση μίας συνεργασίας ατόμων που ασχολούνται με την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης από Κύπρο και Ελλάδα. Το ΤΕΠΑΚ είναι δημόσιο ακαδημαϊκό ίδρυμα στην Κύπρο και αποτελεί μη κερδοσκοπικό οργανισμό, πράγμα που ισχύει και για το Fact-Check Cyprus. Ο στόχος του Κέντρου είναι διπλός: από τη μία πλευρά η αποδόμηση ψευδών ειδήσεων και από την άλλη η εκπαίδευση του κοινού σε θέματα καταπολέμησης παραπληροφόρησης και του κοινού στον ψηφιακό γραμματισμό (media literacy). Η επιλογή της θεματολογίας γίνεται αποκλειστικά από τη συντακτική ομάδα του Fact-Check Cyprus.

Η μεθοδολογία του Fact Check Cyprus δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα σε θέματα που στέλνουν οι αναγνώστες, αλλά και σε ισχυρισμούς που επιλέγει η συντακτική ομάδα με γνώμονα το δημόσιο ενδιαφέρον και τη σημασία τους.
Η επιλογή των θεμάτων, η έρευνα, η συγγραφή και το τελικό αποτέλεσμα ανήκουν αποκλειστικά στη συντακτική ομάδα, ενώ άλλοι συνεργάτες έχουν μόνο συμβουλευτικό ρόλο σε τεχνικά ή μεθοδολογικά ζητήματα.
Ως Κέντρο που εντάσσεται σε Δημόσιο Πανεπιστήμιο λειτουργούμε με πλήρη συντακτική ανεξαρτησία και ακαδημαϊκή ελευθερία, χωρίς κομματικές δεσμεύσεις, χωρίς αποδοχή δωρεών από πολιτικούς ή κόμματα, και με σαφή διαχωρισμό ανάμεσα στη διοικητική δομή και στις αποφάσεις σχετικά με fact-checking. Για την αμεροληψία και την ποιότητα, κάθε έλεγχος περνά τουλάχιστον από έναν ακόμη συντάκτη, ή και περισσότερους όταν η υπόθεση είναι πιο σύνθετη.
Η μεθοδολογία μας συνοδεύεται από πολιτική διορθώσεων, με τις ουσιαστικές διορθώσεις να σημειώνονται εμφανώς στο ίδιο το άρθρο και να τεκμηριώνονται δημόσια.
Παράλληλα, το Fact Check Cyprus δημοσιοποιεί στοιχεία για τη δομή, την ομάδα, τις πηγές χρηματοδότησης και τους μηχανισμούς που προστατεύουν την ανεξαρτησία του.
Μέχρι τις αρχές του 2026, το Fact Check Cyprus είναι ο μοναδικός fact checker από την Κύπρο που είναι διαπιστευμένο μέλος του EFCSN και του IFCN στην Κύπρο.

Οι Times of Malta, ηγετικός δημοσιογραφικός οργανισμός της Μάλτας, παρέχει επαληθευμένα άρθρα για τη Μάλτα και για μαλτέζικα αντικείμενα ενδιαφέροντος. Με έτος ίδρυσης το 1935, οι Times of Malta είναι η παλαιότερη καθημερινή εφημερίδα της Μάλτας και ο ιστότοπός της είναι ο ειδησεογραφικός ιστότοπος με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα στη χώρα. Οι Times of Malta θεωρούν τιμή τους το γεγονός ότι είναι ανεξάρτητοι. Δεν διατηρούν δεσμούς με κανένα εξωτερικό οργανισμό ή πολιτικό κόμμα.

Οι δημοσιογράφοι καλούνται να ακολουθούν ένα κώδικα ηθικών αξιών που επιτάσσει να αναζητούν πάντοτε την αλήθεια, να αναγνωρίζουν τις πηγές όπου είναι εφικτό, να δρουν ανεξάρτητα και να αποκαλύπτουν τις συγκρούσεις συμφερόντων, παραμένοντας ελεύθεροι πολιτικών συσχετισμών ή δεσμών που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την ακεραιότητά τους.

Η υπηρεσία ελέγχου πληροφοριών των Times of Malta είναι η πρώτη του είδους της στη χώρα. Τα άρθρα επαλήθευσης πληροφοριών δημοσιεύονται σε ξεχωριστή ενότητα του ιστοτόπου των Times of Malta.