Τα ξημερώματα της Δευτέρας 26 Ιανουαρίου του 2026 σημειώθηκε ισχυρή έκρηξη και πυρκαγιά στο κεντρικό εργοστάσιο της μπισκοτοβιομηχανίας «Βιολάντα Α.Ε.», το οποίο βρίσκεται στο 6ο χλμ. της εθνικής οδού Τρικάλων – Καρδίτσας, στα Τρίκαλα. Την ώρα της έκρηξης το εργοστάσιο βρισκόταν σε λειτουργία και στις εγκαταστάσεις του βρίσκονταν 13 εργαζόμενοι. Οχτώ από αυτούς κατάφεραν να εξέλθουν από το εργοστάσιο, όμως πέντε εργάτριες έχασαν τη ζωή τους. Μια μέρα αργότερα, ενώ ειδικά κλιμάκια ειδικών ερευνούσαν τα αίτια του δυστυχήματος, στο Facebook γνώρισε μεγάλη διάδοση μια ανάρτηση που απέδιδε αιτιώδη σχέση ανάμεσα στην έκρηξη και στην υποτιθέμενη «προ τεσσάρων μηνών άρνηση της εταιρείας να χρησιμοποιήσει άλευρα εντόμων και σκουληκιών ως πρώτη ύλη». Ωστόσο, η ενημέρωση των αρμόδιων αρχών διαψεύδει αυτό το αφήγημα.
Πλαίσιο
Προτού προχωρήσουμε στην ανάλυση του εξεταζόμενου ισχυρισμού, αξίζει να αναφέρουμε πως η έγκριση και αδειοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της κυκλοφορίας ορισμένων εντόμων ως ανθρωποτροφή (είτε με την κατανάλωση τμημάτων τους, είτε με την κατανάλωσή τους ως συστατικών – π.χ. εντομάλευρο – κατά την παρασκευή άλλων τροφίμων) έχει συνοδευτεί από αντιδράσεις, έχει προσκρούσει στις διατροφικές συνήθειες και την κουλτούρα ορισμένων πολιτών, ενώ έχει πλαισιωθεί από παραπλανητικά αφηγήματα και θεωρίες συνωμοσίας.
Η έγκριση της διάθεσης μερικώς απολιπωμένης σκόνης από οικοδίαιτο γρύλλο στην ευρωπαϊκή αγορά, τον Ιανουάριο του 2023, πυροδότησε την εμφάνιση παραπλανητικών αφηγημάτων αλλά και συζητήσεων γύρω από την κατανάλωση εντόμων στην ΕΕ.
Την ίδια στιγμή, καταγραφόταν από το σύνολο των οργανισμών ελέγχου γεγονότων στην Ευρώπη μια τάση διάδοσης παραπλανητικών ισχυρισμών γύρω από αυτήν την εξέλιξη. Τον Φεβρουάριο του 2023, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO) συγκέντρωσε αυτά τα αφηγήματα σε μια ανασκόπηση. Σύμφωνα με το EDMO, πολιτικοί δεν δίστασαν να αναπαράγουν αυτούς τους ισχυρισμούς.
α) Οι Ευρωπαίοι πολίτες τρώνε έντομα χωρίς τη θέλησή τους.
β) Τα έντομα βρίσκονται κρυμμένα μέσα στα τρόφιμα αλλά δεν υπάρχει σχετική σήμανση στις ετικέτες τους.
γ) Τα έντομα είναι δηλητηριώδη και ανασφαλή προς ανθρώπινη κατανάλωση.
δ) Οι Ευρωπαίοι πολίτες εξαναγκάζονται να φάνε έντομα εξαιτίας των κυρώσεων της Ευρώπης κατά της Ρωσίας που επέφεραν έλλειψη τροφής.
Στην Ελλάδα είδαμε κάποια από τα αφηγήματα αυτά.
Ένα αφήγημα που επιμένει
Τον Φεβρουάριο του 2024, κυκλοφόρησε στο Facebook ο ισχυρισμός ότι η κλιματική ακτιβίστρια Γκρέτα Τούνμπεργκ προωθεί φαγητό από γρύλλους. Ωστόσο, η φωτογραφία που παρουσιάστηκε ως τεκμήριο ήταν ψηφιακά επεξεργασμένη.
Τον Ιανουάριο του 2025, διαμοιράστηκε ο ισχυρισμός ότι η οικογένεια Σαράντη που διαχειρίζεται την γαλακτοβιομηχανία Όλυμπος «φέρνει έντομα για διάθεση και κατανάλωση στην αγορά». Η εταιρεία προχώρησε σε διάψευση του ισχυρισμού με ανακοίνωση.
«Προώθηση εντομοφαγίας» και η διαχείριση της ευλογιάς
Η απόγνωση των κτηνοτρόφων από τη διαχείριση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων επανέφερε το ζήτημα της «προώθησης της εντομοφαγίας» στην Ελλάδα, με χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης να στοχοποιούν ερευνητές σε εργαστήρια πανεπιστημίων και καθηγητές. Σε άρθρα και αναρτήσεις είδαμε τον πρόεδρο της Εθνικής Επιστημονικής Επιτροπής για τη Διαχείριση και τον Έλεγχο της ευλογιάς των αιγοπροβάτων και Πρύτανη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Δρ. Χαράλαμπο Μπιλλίνη, να κατηγορείται για «προώθηση της εντομοφαγίας». Το αφήγημα έφτασε έως την Βουλή, δια στόματος Κυριάκου Βελόπουλου.
View this post on Instagram
Έχοντας θέσει τα ανωτέρω ως τη βάση της ανάλυσης, υπενθυμίζουμε πως την επομένη της τραγικής έκρηξης στο κεντρικό εργοστάσιο «Βιολάντα» διακινήθηκε στο Facebook ένας ανυπόστατος ισχυρισμός, μέσω μιας ανάρτησης, αναφορικά με τα αίτια της καταστροφής. Συγκεκριμένα, ο ισχυρισμός ανέφερε πως κάποιοι, τους οποίους ουδέποτε κατονόμασε, προσέγγισαν προ τεσσάρων μηνών την εταιρεία, προτείνοντάς της να αλλάξει τις πρώτες ύλες της και να αντικαταστήσει το αλεύρι που χρησιμοποιεί με άλευρα από έντομα και σκουλήκια, παρουσιάζοντας έτσι την φονική έκρηξη ως αντίποινα αυτής της άρνησης. Στην εν λόγω ανάρτηση δεν παρουσιαζόταν απολύτως κανένα στοιχείο, όπως κάποια μαρτυρία στελέχους της εταιρίας ή κάποιο έγγραφό της, που να υποστηρίζει τον ισχυρισμό αυτόν. Τι λένε όμως οι αρμόδιοι αξιωματικοί της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού του Πυροσβεστικού Σώματος για τα αίτια της καταστροφής;
Άμεση κινητοποίηση των αρχών
Ήταν σχεδόν 4 τα ξημερώματα όταν η Πυροσβεστική Υπηρεσία Τρικάλων ειδοποιήθηκε για την ισχυρή έκρηξη και την εκδήλωση πυρκαγιάς στο κεντρικό εργοστάσιο της μπισκοτοβιομηχανίας «Βιολάντα». Σύμφωνα με την αρχική ενημέρωση του ΠΣ, κινητοποιήθηκαν 22 πυροσβέστες με 9 οχήματα, οι οποίοι στη συνέχεια ενισχύθηκαν από πρόσθετες δυνάμεις και μέσα. Αναλυτικά στο σημείο έφτασαν επιχειρησιακές ομάδες της 7ης και 8ης ΕΜΑΚ και χειριστές ειδικών συστημάτων μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Ακόμη, συνέδραμε κλιμάκιο του Τμήματος Εξουδετέρωσης Εκρηκτικών Μηχανισμών (ΤΕΕΜ) Θεσσαλονίκης της ΕΛ.ΑΣ., ενώ ενεργοποιήθηκε το αρμόδιο Κλιμάκιο Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ).
Τι ισχύει; – Η επίσημη ενημέρωση από το Πυροσβεστικό Σώμα
Σύμφωνα με τις δηλώσεις ανώτατου αξιωματικού του Πυροσβεστικού Σώματος, διοικητή του Εθνικού Συντονιστικού Κέντρου Επιχειρήσεων & Διαχείρισης Κρίσεων, Υποστρατήγου Αναστάσιου Μιχαλόπουλου, αιτία της καταστροφής ήταν διαρροή προπανίου (εκτιμάται πως ήταν πολύμηνη) εντός του εδάφους. Το προπάνιο είχε συγκεντρωθεί σε υπόγειο χώρο και σπινθηρισμός από εξοπλισμό του εργοστασίου προκάλεσε τη φονική έκρηξη. Αναλυτικά:
«Στο πλαίσιο της τεχνικής διερεύνησης διαπιστώθηκε η ύπαρξη δύο υπέργειων δεξαμενών προπανίου, χωρητικότητας 5.000 και 9.000 λίτρων αντίστοιχα, οι οποίες βρίσκονταν σε απόσταση περίπου 30 μέτρων από την περιοχή της έκρηξης. Από τα ευρήματα προέκυψε ύπαρξη πάγου στις σωληνώσεις της δεξαμενής των 5.000 λίτρων, στοιχείο που υποδηλώνει πρόσφατη λειτουργία αυτής. Η διασύνδεση των δεξαμενών πραγματοποιείτο μέσω υπόγειων σωληνώσεων, οι οποίες διέρχονταν κάτω από ασφαλτοστρωμένο χώρο και εισέρχονταν στο ισόγειο τμήμα του κτιρίου, τροφοδοτώντας τους φούρνους.
Κατόπιν εξειδικευμένων ελέγχων με χρήση αζώτου, διαπιστώθηκε διαρροή στο έδαφος, γεγονός που οδήγησε στη διενέργεια τομής και εκσκαφής σε βάθος περίπου 60 εκατοστών, όπου εντοπίστηκε εκτεταμένη διαρροή εντός του εδάφους. Η διαρροή εκτιμάται ότι ήταν πολύμηνη, με τα ανιχνευτικά μέσα να καταγράφουν εξαιρετικά υψηλές συγκεντρώσεις προπανίου. Η σημαντική αυτή διαφυγή προπανίου, μέσω του εδάφους, μετακινήθηκε σε απόσταση περίπου 25 μέτρων και συγκρατήθηκε σε υπόγειο χώρο, όπου, με την παρουσία σπινθηρισμού που προκλήθηκε από ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό της εγκατάστασης και οδήγησε σε έκρηξη.»
Αποστείλαμε σχετικό ερώτημα στο Γραφείο Επικοινωνίας της Βιολάντα Α.Ε. και θα ενημερώσουμε το άρθρο μας μόλις λάβουμε απάντηση.
Συμπέρασμα
Την επομένη της τραγικής έκρηξης στο κεντρικό εργοστάσιο της μπισκοτοβιομηχανίας «Βιολάντα», διακινήθηκε στo Facebook μια θεωρία σχετικά με τα αίτια της καταστροφής. Στην αρχική ανάρτηση, η οποία συγκέντρωσε χιλιάδες κοινοποιήσεις πριν τελικά διαγραφεί, παρουσιαζόταν ο ισχυρισμός ότι η έκρηξη του εργοστασίου οφειλόταν στην άρνηση της εταιρείας να ενδώσει σε πιέσεις ώστε να χρησιμοποιήσει ως πρώτη ύλη της «άλευρα εντόμων και σκουληκιών». Αυτή η θεωρία είναι, ωστόσο, αυθαίρετη και ανυπόστατη, ενώ καταρρίπτεται από νεότερα στοιχεία που έφερε στη δημοσιότητα η επίσημη ενημέρωση της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας σχετικά με τα αίτια της φονικής έκρηξης. Συγκεκριμένα, από ειδικά κλιμάκια που έφτασαν στον τόπο του δυστυχήματος, διαπιστώθηκε διαρροή προπανίου (εκτιμάται πολύμηνη) σε υπόγειες σωληνώσεις που τροφοδοτούσαν τους φούρνους της γραμμής παραγωγής. Κατόπιν εκσκαφής σε βάθος περίπου 60 εκατοστών, διαπιστώθηκε διαρροή προπανίου εντός του εδάφους. Το αέριο είχε μετακινηθεί και συγκεντρωθεί σε υπόγειο χώρο, όπου ένας σπινθήρας από ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό της εγκατάστασης ήταν αρκετός για να σημειωθεί η φονική έκρηξη.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
1. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32023R0005
2. https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-9-2023-000361_EN.html
3. https://edmo.eu/publications/eu-with-a-side-of-insects-a-delicious-treat-for-disinformers/
4. https://www.fireservice.gr/el_GR/-/pyrkagia-se-choro-epicheireses-ston-demo-trikkaion
5. https://www.fireservice.gr/el_GR/-/ektakte-enemerose-gia-ten-pyrkagia-sto-ergostasio-sta-trikala-apo-ton-dioikete-tou-eskedik-ypostratego-anastasio-michalopoulo
6.https://www.youtube.com/watch?v=HUUjmntBnDg
