Δεν νομοθετήθηκε η μαζική εγκατάσταση 1,6 εκατ. προσφύγων σε 16.000 οικισμούς

Με αφορμή τη δημοσίευση του Προεδρικού Διατάγματος 194/2025 (ΦΕΚ Δ’ 194/15-4-2025), το οποίο μεταξύ άλλων προβλέπει τη δυνατότητα δημιουργίας προσωρινών εγκαταστάσεων υποδοχής και φιλοξενίας προσφύγων σε οικισμούς κάτω των 2.000 κατοίκων μέχρι την πολεοδόμησή τους, διαδόθηκε ευρέως ο παραπλανητικός ισχυρισμός ότι «σύμφωνα με νόμο του κράτους θα δημιουργηθούν κέντρα φιλοξενίας προσφύγων σε 16.000 οικισμούς της Ελλάδας, με χωρητικότητα 100 ατόμων το καθένα».

Μάλιστα, ορισμένα δημοσιεύματα (π.χ. aftodioikisi.gr, thraction.gr, meaculpa.gr) και αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα προχωρούν στον αυθαίρετο υπολογισμό ότι 100 άτομα (ανά δομή) × 16.000 οικισμοί = 1.600.000 μετανάστες, δημιουργώντας την ψευδή εντύπωση ότι σχεδιάζεται η μαζική έλευση 1,6 εκατομμυρίων προσφύγων στην Ελλάδα, κάτι που δεν προκύπτει από καμία επίσημη πολιτική ή νομική πρόβλεψη.

Στην πραγματικότητα, ο ισχυρισμός αυτός αποτελεί διαστρέβλωση του περιεχομένου του εκδοθέντος Διατάγματος και βασίζεται σε αυθαίρετες εικασίες και λανθασμένα δεδομένα.

Αρχικά, το Π.Δ. 194/2025 δεν προβλέπει την υποχρεωτική εγκατάσταση δομών φιλοξενίας σε όλους τους οικισμούς κάτω των 2.000 κατοίκων στην Ελλάδα. Το άρθρο 14 (περίπτωση Γ, υποπερίπτωση ι) του εν λόγω Π.Δ. προβλέπει μόνο τη δυνατότητα να επιτραπεί τέτοια χρήση γης σε συγκεκριμένες ζώνες ενός οικισμού, έπειτα από διαδικασία έγκρισης, και με ανώτατη χωρητικότητα 100 ατόμων ανά δομή, μέχρι την πολεοδόμηση (την ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού και των χρήσεων γης) του εκάστοτε οικισμού. Άλλωστε, η εν λόγω πρόβλεψη της δυνατότητας αυτής δεν αποτελεί νέα ρύθμιση αλλά, όπως θα εξηγήσουμε αναλυτικότερα παρακάτω, απλώς επαναλαμβάνει το περιεχόμενο προϋπάρχουσας, ήδη από το 2018, διάταξης (άρθρο 16 του Π.Δ. 59/2018).

Επιπλέον, ο αριθμός των 16.000 οικισμών, για τον οποίο γίνεται λόγος στα δημοσιεύματα που διαμοιράζονται στο διαδίκτυο, είναι ανακριβής. Στην πραγματικότητα, ο αριθμός των οικισμών που επηρεάζονται από το Π.Δ. που εξετάζουμε είναι μικρότερος.

Ακολουθούν ενδεικτικές αναρτήσεις χρηστών στο Facebook και στο Χ που αναπαράγουν τον εξεταζόμενο παραπλανητικό ισχυρισμό και συγκέντρωσαν σημαντική απήχηση:

Πλαίσιο

1. Η χρονική συγκυρία

Παρότι το Προεδρικό Διάταγμα 194/2025, το οποίο εξετάζουμε στο παρόν άρθρο, δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2025, οι παραπλανητικές αναρτήσεις, που ισχυρίζονται πως προβλέπει τη δημιουργία 16.000 δομών φιλοξενίας με συνολική άφιξη 1.600.000 προσφύγων στην Ελλάδα, άρχισαν να κυκλοφορούν ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στις αρχές Ιουνίου του ίδιου έτους.

Η εμφάνιση του παραπλανητικού αυτού ισχυρισμού στις αρχές Ιουνίου συμπίπτει χρονικά με την πρόσφατη αύξηση των αφίξεων προσφύγων και μεταναστών μέσω Λιβύης στη νότια Ελλάδα, ιδίως στην Κρήτη και στη Γαύδο. Τον ίδιο μήνα, το φαινόμενο αποτέλεσε ένα από τα κυρίαρχα θέματα τόσο στον δημόσιο διάλογο όσο και στην κάλυψη των ΜΜΕ της Ελλάδας. Η κατάσταση αυτή οδήγησε τις ελληνικές Αρχές στην ενίσχυση της ναυτικής επιτήρησης καθώς και στην προσωρινή αναστολή της εξέτασης αιτήσεων ασύλου για αφιχθέντες από τη Βόρεια Αφρική για διάρκεια τριών μηνών [Πηγή].

Σε σχετική του ανακοίνωση, και με αφορμή τις πρόσφατες εξελίξεις, το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας – το οποίο δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) και του Γραφείου της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (Υ.Α.) στην Ελλάδα, με τη συμμετοχή μη κυβερνητικών οργανώσεων και θεσμικών φορέων – επισημαίνει:

«Το τελευταίο διάστημα, ο δημόσιος και ο δημοσιογραφικός λόγος γύρω από τους πρόσφυγες και τους μετανάστες – και ιδιαίτερα με αφορμή την αύξηση των νέων αφίξεων μέσω Λιβύης στην Κρήτη – αποτυπώνουν ένα επιδεινούμενο κλίμα φόβου και πόλωσης. Το κλίμα αυτό έχει περαιτέρω υποδαυλιστεί από δηλώσεις εκπροσώπων της πολιτικής ηγεσίας, κομμάτων και δημόσιων αρχών.

Η χρήση απαξιωτικών όρων όπως “λαθρομετανάστης”, η παρουσίαση των νέων αφίξεων ως απόπειρα “εισβολής” ή “αντικατάστασης πληθυσμού”, καθώς και οι παραπλανητικές αναφορές σε προνόμια ή επιδόματα εις βάρος άλλων πολιτών, αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα που ενισχύουν τον κοινωνικό διχασμό. Πρόκειται για αφηγήματα που παρουσιάζουν τους ανθρώπους αυτούς ως απειλή, εργαλειοποιούν τον φόβο, πλήττουν την κοινωνική συνοχή και – όπως έχουν επανειλημμένα δείξει τα ευρήματα του Δικτύου – κανονικοποιούν, ενθαρρύνουν και τελικά οδηγούν σε έξαρση της μισαλλοδοξίας και της ρατσιστικής βίας.

Οι αφίξεις μεταναστών και προσφύγων στην Κρήτη έχουν θέσει σε πίεση τις τοπικές δυνατότητες και κοινωνίες, απουσία μιας οργανωμένης δομής υποδοχής στην περιοχή. Το Δίκτυο έχει τονίσει πολλές φορές στο παρελθόν, σε παρόμοια περιστατικά, ότι η άνοδος της ξενοφοβίας συχνά συνδέεται με την έλλειψη μιας συνεκτικής, επαρκώς χρηματοδοτούμενης και ανθρωποκεντρικής πολιτικής για το άσυλο και τη μετανάστευση που μπορεί να αποτρέψει την υπερσυγκέντρωση νεοαφιχθέντων ή την έκθεσή τους σε επισφαλείς συνθήκες, προκλήσεις που τελικά επηρεάζουν τόσο τους πρόσφυγες και μετανάστες όσο και τις τοπικές κοινωνίες. (…)».

[Δείτε ολόκληρη την ανακοίνωση εδώ]

Παρότι η εν λόγω ανακοίνωση δεν αναφέρεται ρητά στον συγκεκριμένο ισχυρισμό, καθίσταται σαφές ότι φράσεις όπως «αντικατάσταση πληθυσμού», «εισβολείς» και «λαθροχωριά» – που χρησιμοποιήθηκαν από χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης οι οποίοι αναπαρήγαγαν τον ισχυρισμό, με ενδεικτικά παραδείγματα να παρατίθενται στη συνέχεια – εντάσσονται, σύμφωνα με το το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας, στο πλαίσιο που περιγράφει η σχετική ανακοίνωσή του περί δημιουργίας αφηγημάτων που «κανονικοποιούν, ενθαρρύνουν και τελικά οδηγούν σε έξαρση της μισαλλοδοξίας και της ρατσιστικής βίας».

2. Το Π.Δ. 194/2025

Ο ισχυρισμός ότι «σύμφωνα με νόμο του κράτους θα δημιουργηθούν κέντρα φιλοξενίας προσφύγων σε 16.000 οικισμούς της χώρας, με χωρητικότητα 100 ατόμων το καθένα» είναι σαφώς ανυπόστατος και παραπλανητικός καθώς διαστρεβλώνει το περιεχόμενο του Π.Δ 194/2025.

Στην πραγματικότητα, το ΠΔ 194/2025 που εκδόθηκε με πρόταση του Υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Νίκου Ταγαρά, και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 15 Απριλίου του 2025 (ΦΕΚ Δ’ 194/15-4-2025), δεν αφορά την υποχρεωτική δημιουργία συγκεκριμένων δομών ή έργων, αλλά καθορίζει τα κριτήρια, τον τρόπο και τις διαδικασίες οριοθέτησης των οικισμών της Ελλάδας με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων.

Αυτό κρίθηκε απαραίτητο, καθώς οι οικισμοί που υπάγονται στο Π.Δ. 194/2025 είτε δεν έχουν οριοθετηθεί ποτέ επίσημα, είτε το υφιστάμενο όριό τους επανεξετάζεται και επανεγκρίνεται, εφόσον είχε καθοριστεί στο παρελθόν από αναρμόδιο όργανο, είτε τέλος αναοριοθετούνται, στις περιπτώσεις όπου κάτι τέτοιο κρίνεται αναγκαίο.

Επιπλέον, το εν λόγω Π.Δ. προβλέπει τις ενδεχόμενες χρήσεις γης που μπορεί να επιτραπούν στις επιμέρους ζώνες των οικισμών αυτών, μέχρι να ολοκληρωθεί ο πλήρης πολεοδομικός σχεδιασμός τους. Καθώς η πολεοδόμηση μπορεί να καθυστερήσει, το κράτος ορίζει μεταβατικά, μέσω του Προεδρικού Διατάγματος, τις επιτρεπτές χρήσεις γης.

Κατάρριψη του ισχυρισμού

Τι προβλέπει πραγματικά το Προεδρικό Διάταγμα 194/2025

Η σύγχυση που δημιουργήθηκε σε μεγάλο μέρος των πολιτών δεν αφορούσε την ίδια την οριοθέτηση των οικισμών, δηλαδή το βασικό αντικείμενο του Π.Δ., αλλά μια διάταξη του άρθρου 14, σύμφωνα με την οποία καθορίζονται οι ενδεχόμενες χρήσεις γης που μπορεί να επιτραπούν στις επιμέρους ζώνες των οικισμών μέχρι να ολοκληρωθεί ο πλήρης πολεοδομικός σχεδιασμός τους.

Σύμφωνα με το Προεδρικό Διάταγμα 194/2025, οι ζώνες εντός των οικισμών διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες:

• Ζώνη Α: Είναι ο ιστορικός πυρήνας του οικισμού.
• Ζώνη Β: Περιλαμβάνει το συνεκτικό τμήμα του οικισμού που αναπτύχθηκε μεταξύ 1923 και 1983, έξω από τα όρια της Ζώνης Α. Είναι η φυσική επέκταση του οικισμού μετά το 1923, αλλά με συνεχόμενη δόμηση.
• Ζώνη Β1: Περιλαμβάνει το διάσπαρτο τμήμα του οικισμού (χωρίς συνεχόμενη δόμηση), που δημιουργήθηκε από το 1923 έως το 1983. Είναι τμήμα εκτός Ζώνης Α και Β, αλλά εξακολουθεί να συνδέεται λειτουργικά με τον οικισμό.

Στο άρθρο 14 του Π.Δ. 194/2025, το οποίο απαριθμεί τις ενδεχόμενες χρήσεις γης που μπορεί να επιτραπούν σε κάθε μία από τις Ζώνες του οικισμού, περιλαμβάνεται μια μεγάλη ποικιλία δραστηριοτήτων και εγκαταστάσεων. Αποκλειστικά για τη ζώνη Β1, ενδεικτικά αναφέρονται ότι επιτρέπεται να δημιουργηθούν, μέχρι την πολεοδόμηση του οικισμού (δηλ. τον πλήρη πολεοδομικό σχεδιασμό του, ο οποίος θα περιλαμβάνει και τον καθορισμό των χρήσεων γης):

Μεταξύ αυτών, στην περίπτωση ι.(41) του ίδιου άρθρου, προβλέπεται η δυνατότητα να επιτραπεί η εγκατάσταση δομών προσωρινής υποδοχής και φιλοξενίας προσφύγων, με μέγιστη χωρητικότητα 100 ατόμων. Η πρόβλεψη αυτή έχει δυνητικό και όχι υποχρεωτικό χαρακτήρα, αφορά δηλαδή δυνάμει επιτρεπόμενη χρήση, η οποία μπορεί να υιοθετηθεί ή όχι σε κάποιον οικισμό, ανάλογα με την περίπτωση, και δεν ισοδυναμεί με γενικευμένη εντολή ίδρυσης τέτοιων δομών σε όλους τους οικισμούς της χώρας.

Δεν υπάρχει κανένας Νόμος, Προεδρικό Διάταγμα ή οποιαδήποτε άλλη διάταξη που να προβλέπει την υποχρεωτική δημιουργία δομών προσωρινής υποδοχής και φιλοξενίας προσφύγων, με μέγιστη χωρητικότητα 100 ατόμων σε 16.000 οικισμούς της Ελλάδας.

Πόσους οικισμούς αφορά η εν λόγω ρύθμιση

Πλέον των ανωτέρω, ο αριθμός των 16.000 οικισμών που αναφέρεται στον υπό εξέταση ισχυρισμό είναι αυθαίρετος και παραπλανητικός.

Προκειμένου να εξακριβώσουμε τον πραγματικό αριθμό των οικισμών που επηρεάζονται από το Προεδρικό Διάταγμα, αρχικά επικοινωνήσαμε με το Γραφείο Τύπου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Υπεύθυνος του Υπουργείου μάς παρέπεμψε στις ήδη δημόσια διαθέσιμες δηλώσεις του κ. Νίκου Ταγαρά, υφυπουργού Περιβάλλοντος που συνυπέγραψε το Προεδρικό Διάταγμα. Σε συνεντεύξεις του, ο κ. Ταγαράς ανέφερε ότι ο αριθμός των οικισμών που επηρεάζονται ανέρχεται σε περίπου 12.000 (βλ. π.χ. εδώ, στο 9:40–9:53 και εδώ, στο 1:05–1:13).

Για να επαληθεύσουμε αυτόν τον αριθμό, προχωρήσαμε σε μελέτη τόσο του ίδιου του Διατάγματος, το οποίο δεν ορίζει ρητά τον ακριβή αριθμό των οικισμών που επηρεάζει, όσο και των διαθέσιμων ανοιχτών δεδομένων.

Το Π.Δ. αφορά οικισμούς που πληρούν δύο σωρευτικά κριτήρια:

1. Έχουν απογραφεί ως αυτοτελείς οικισμοί σε απογραφή πριν από το 1983, και
2. Εξακολουθούν, κατά την τελευταία απογραφή του 2021, να έχουν πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της τελευταίας απογραφής της ΕΛΣΤΑΤ που διενεργήθηκε το 2021 (Απογραφή Πληθυσμού και Κατοικιών 2021), οι οικισμοί με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων είναι συνολικά 12.257. Κατά συνέπεια, δεδομένου του παραπάνω κριτηρίου 2, ο αριθμός των οικισμών που ενδέχεται να εμπίπτουν στο Π.Δ. δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να υπερβαίνει αυτόν τον αριθμό.

Άρα, ο ισχυρισμός περί αφίξεως «1.600.000 μεταναστών» σε 16.000 οικισμούς που επηρεάζονται από το εξεταζόμενο Π.Δ, όχι μόνο δεν ευσταθεί αλλά είναι σαφώς υπερβολικός και παραπλανητικός, καθώς στηρίζεται σε αυθαίρετους αριθμούς που δεν τεκμηριώνονται από καμία επίσημη πηγή.

Η πρόβλεψη για δομές προσωρινής φιλοξενίας σε μικρούς οικισμούς δεν είναι νέα: ισχύει ήδη από το Π.Δ. 59/2018

Τέλος, η επίμαχη διάταξη του Π.Δ. (άρθρο 14), που αφορά τη δυνατότητα προσωρινής εγκατάστασης δομών υποδοχής και φιλοξενίας προσφύγων σε οικισμούς με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων, δεν συνιστά νέα ρύθμιση αλλά προϋπάρχει ήδη από το Π.Δ. 59/2018 (ΦΕΚ), το οποίο επίσης ρύθμιζε τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης σε αυτούς τους οικισμούς.

Όπως αναφέρεται και στο εξεταζόμενο Διάταγμα (Π.Δ. 194/2025), αυτό λαμβάνει υπόψη του το άρθρο 16 του Π.Δ. 59/2018.

Σύμφωνα, λοιπόν, με το άρθρο 16 του Π.Δ. 59/2018, στις περιοχές εντός των ορίων οριοθετημένων, με ισχύουσα διοικητική πράξη, οικισμών με πληθυσμό μικρότερο από 2.000 κατοίκους, στους οποίους δεν έχει ολοκληρωθεί ο πολεοδομικός σχεδιασμός και ο καθορισμός χρήσεων γης, επιτρέπονται μεταβατικά, και έως τη θεσμοθέτηση του πολεοδομικού σχεδίου τους, συγκεκριμένες χρήσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και οι εγκαταστάσεις προσωρινής υποδοχής και φιλοξενίας μεταναστών-προσφύγων έως 100 άτομα.

Συνεπώς, όσον αφορά τις δομές προσωρινής φιλοξενίας, η σχετική δυνατότητα προϋπήρχε ήδη στη νομοθεσία και δεν εισάγεται για πρώτη φορά με το Π.Δ. 194/2025 αλλά απλώς επαναλαμβάνεται και εξειδικεύεται στο πλαίσιο των νέων ρυθμίσεων.

Συμπέρασμα

Ο ισχυρισμός ότι «σύμφωνα με νόμο του κράτους θα δημιουργηθούν κέντρα φιλοξενίας προσφύγων σε 16.000 οικισμούς της Ελλάδας, με χωρητικότητα 100 ατόμων το καθένα» είναι σαφώς παραπλανητικός.

Η διασπορά αυτής της πληροφορίας στηρίζεται σε διαστρέβλωση του περιεχομένου του Προεδρικού Διατάγματος 194/2025, το οποίο δεν προβλέπει την δημιουργία τέτοιων δομών σε όλους τους οικισμούς κάτω των 2.000 κατοίκων, ούτε καθιστά κάτι τέτοιο υποχρεωτικό. Αντίθετα, στο άρθρο 14 του εν λόγω Διατάγματος παρέχεται μόνο η δυνατότητα, όχι η υποχρέωση, εγκατάστασης δομών φιλοξενίας υπό προϋποθέσεις και κατόπιν έγκρισης. Ακόμη και αυτή η δυνατότητα περιορίζεται αποκλειστικά στη Ζώνη Β1 του κάθε οικισμού, δηλαδή σε οριοθετημένες εκτός του στενού δομημένου πυρήνα περιοχές, και όχι σε οποιαδήποτε τοποθεσία του οικισμού. Επομένως, ισχυρισμοί περί γενικευμένης μετατροπής «χωριών της Ελλάδας σε δομές μεταναστών» είναι ανυπόστατοι.

Επιπλέον, ο αριθμός των «16.000 οικισμών» είναι αυθαίρετος και ανακριβής. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, ο αριθμός των οικισμών με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων που ενδέχεται να επηρεάζονται από το Π.Δ. είναι περίπου 12.000. Επομένως, ο αυθαίρετος αριθμητικός ισχυρισμός ότι θα έρθουν 1.600.000 πρόσφυγες (100 × 16.000) δεν τεκμηριώνεται από καμία επίσημη πηγή και αποτελεί υπερβολή.

Τέλος, η πρόβλεψη αυτή δεν είναι νέα. Αντίστοιχη διάταξη υφίσταται ήδη από το Π.Δ. 59/2018 και απλώς επαναλαμβάνεται / εξειδικεύεται στο νέο Διάταγμα.