Στα μέσα Δεκεμβρίου, πλήθος χρηστών αναδημοσίευσε μια φωτογραφία που φαίνεται να προέρχεται από τα παιδικά χρόνια της Κάγια Κάλλας, της Αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Ύπατης Εκπροσώπου της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας. Πρόκειται για μια ασπρόμαυρη φωτογραφία μπροστά από τη σημαία της Σοβιετικής Ένωσης, που διαδόθηκε, κυρίως, μεταξύ ρωσικών μέσων και ρωσόφιλων λογαριασμών. Οι χρήστες υποστήριξαν ότι πρόκειται για φωτογραφία από τη δεκαετία του ’80, με τη νεαρή Κάλλας να φορά ενδυμασία χαρακτηριστική της νεολαίας του κομμουνιστικού κόμματος.
Πλαίσιο ισχυρισμού
Η έναρξη της παραπληροφόρησης τοποθετείται στις 12 Δεκεμβρίου 2025. Χαρακτηριστική είναι η ανάρτηση της Ρωσίδας Марица Архипова (Μαρία Αρχίποβα), γνωστής και ως Maria Bast, που συγκέντρωσε χιλιάδες αντιδράσεις στο Facebook, υποστηρίκτριας, μεταξύ άλλων, της αναβίωσης της Σοβιετικής Ένωσης. Η Αρχίποβα αναρτά συχνά φωτογραφίες φτιαγμένες με την τεχνητή νοημοσύνη, τόσο του εαυτού της, όσο και της Κάγια Κάλλας (εδώ και εδώ), την οποία επικρίνει συστηματικά.
Στην εξεταζόμενη ανάρτηση, η Αρχίποβα συνοδεύει τη φωτογραφία με ένα εκτενές κείμενο, το οποίο αναπαράχθηκε, με κάποιες παραλλαγές, σε πολλές περιγραφές λογαριασμών που έχουν ανακυκλώσει τη φωτογραφία.
“«Αναγνωρίζετε αυτό το κορίτσι; Κάγια Κάλλας. Δεκαετία του 1980. Γραβάτα πρωτοπόρου, όρκος στον Λένιν, σφυροδρέπανο κρεμασμένο στην πλάτη της. Ο πατέρας της ήταν αναπληρωτής αρχισυντάκτης της κομματικής εφημερίδας, επικεφαλής των συνδικάτων και του Ταμιευτηρίου της Εσθονικής ΣΣΔ. Η οικογένεια προερχόταν από την κορυφή της σοβιετικής νομενκλατούρας. Σήμερα, το ίδιο κορίτσι είναι η κύρια εχθρός της Ρωσίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, απαιτεί όπλα μέχρι τον τελευταίο Ουκρανό και διδάσκει σε όλο τον κόσμο πώς να μισεί τη Ρωσία”.
Η φωτογραφία αναπαράχθηκε από το ρωσικό δίκτυο παραπληροφόρησης Pravda στη σλοβακική και βουλγαρική εκδοχή του, αλλά και από τον Θανάση Αυγερινό, ανταποκριτική του OPEN στη Μόσχα, με τη μορφή αμφιβολίας: “Αν είναι όντως αληθινή θα πέφτει πολύ γέλιο για χρόνια με την Κάγια”. Όμως, η φωτογραφία αυτή δεν είναι αληθινή, όπως θα εξηγήσουμε αμέσως παρακάτω.
Τα πρώτα ευρήματα δείχνουν υψηλά σημάδια επεξεργασίας
Αρχικά, ανατρέξαμε στο εργαλείο επαλήθευσης ψηφιακού περιεχομένου inVID, που έχει αναπτυχθεί αποκλειστικά για δημοσιογράφους και ερευνητές. Τοποθετήσαμε την ασπρόμαυρη διακινούμενη φωτογραφία και διαπιστώσαμε από το έλεγχο την ύπαρξη πλήθους ανωμαλιών, που υποδεικνύουν ότι η φωτογραφία έχει υποστεί επεξεργασία σε συγκεκριμένα σημεία.
Ο εντοπισμός της αυθεντικής φωτογραφίας
Στη συνέχεια, πραγματοποιήσαμε αντίστροφη αναζήτησης εικόνας, χρησιμοποιώντας τα εργαλεία TinEye και τη ρωσική μηχανή αναζήτησης Yandex, όπου οδηγηθήκαμε σε μια έγχρωμη εκδοχή ενός νεαρού κοριτσιού της σοβιετικής εποχής, αναρτημένη από τον Ρώσο φωτογράφο Ilya Varivchenko τον Μάρτιο του 2016. Η φωτογραφία εντοπίστηκε στον επίσημο λογαριασμό που διαθέτει ο Varivchenko στη σελίδα 500px, μια διαδικτυακή παγκόσμια κοινότητα φωτογράφων.
Αναζητήσαμε τον προφίλ του Ilya Varivchenko στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και εντοπίσαμε στο Instagram φωτογραφία από τις 19 Μαΐου 2024 με ακριβώς τα ίδια χαρακτηριστικά με τη διακινούμενη φωτογραφία της Κάλλας.
Ωστόσο, η φωτογραφία προέρχεται από παλαιότερη φωτογράφιση, όπως γίνεται αντιληπτό, και φαίνεται πως αναρτήθηκε για καθαρά επετειακούς λόγους, καθώς η 19η Μαΐου θεωρείται επισήμως ημέρα ίδρυσης των πιονιέρων της Σοβιετική Ένωσης, της οργάνωσης νέων που ιδρύθηκε στις 19 Μαΐου 2022. Ο φωτογράφος αναφέρει στην περιγραφή: “Χρόνια πολλά για την Ημέρα του Πρωτοπόρου σε όλους τους εμπλεκόμενους, ζήτω!”.
Εξετάζοντας προσεκτικότερα τις δύο φωτογραφίες διαπιστώνουμε ότι είναι ολόιδιες, πλην του προσώπου: οι τσακίσεις της σοβιετικής σημαίας, οι φιόγκοι, τα κοτσιδάκια, η ενδυμασία, οι πτυχώσεις του κόκκινου φουλαριού, ακόμα και τα μαλλιά και το αριστερό αυτί ταυτίζονται απολύτως.
Το πρόσωπο της Κάγια Κάλλας τοποθετήθηκε στη θέση του μοντέλου Alla Bruletova
Συγκρίνοντας μέσω Photoshop τις δύο φωτογραφίες αποδεικνύεται ότι η βασική επεξεργασία που έχει υποστεί η αυθεντική φωτογραφία του Ilya Varivchenko είναι η επικόλληση του πρόσωπο της Κάγια Κάλλας πάνω στο αυθεντικό πρόσωπο του μοντέλου της φωτογραφίας.
Πρόκειται για την Alla Bruletova, μοντέλο από τη Ρωσία, με την οποία ο Varivchenko έχει συνεργαστεί σε όλες τις φωτογραφίσεις της ίδιας σειράς με θέμα τη ρωσική κουλτούρα (δείτε εδώ κι εδώ).
Σε παλαιότερη συνέντευξή του, την οποία εντοπίσαμε μέσα από την αντίστοιχη κατάρριψη του γεωργιανού ανεξάρτητου οργανισμού ελέγχου ειδήσεων MythDetector, είχε δηλώσει ότι φωτογραφία, της ίδιας σειράς με την εξεταζόμενη, ήταν μία από τις πιο αναπαραγμένες φωτογραφίες του, ενώ σε παλαιότερες αναρτήσεις του στο Instagram έχει διαμαρτυρηθεί για το γεγονός ότι οι φωτογραφίες των νεαρών πιονιέρων κοριτσιών γίνονται αντικείμενο κλοπής κι εκμετάλλευσης, χωρίς να αναφέρεται ο ίδιος ως δημιουργός.
Η αντίδραση της Κάγια Κάλλας στην κατασκευασμένη φωτογραφία
Από τα παραπάνω, διαπιστώνουμε ότι η διακινούμενη φωτογραφία δεν αποτελεί αυθεντική φωτογραφία των παιδικών χρόνων της Κάγια Κάλλας, αλλά κατασκευασμένη εικόνα. Η ίδια η Κάγια Κάλλας προχώρησε στις 17 Δεκεμβρίου σε σχετική ανάρτηση κάτω από λογαριασμό που αναπαρήγαγε την πλαστή φωτογραφία της, αναφέροντας πως “πρόκειται για εικόνα ΑΙ”.
Η ενορχηστρωμένη ρωσική προπαγάνδα εναντίον της Κάγια Κάλλας
Η Κάγια Κάλλας είναι γνωστή για την πάγια αυστηρή στάση που τηρεί απέναντι στη Ρωσία από τη θέση της ως ανώτατη διπλωματική εκπρόσωπος της Ε.Ε. σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Εξαιτίας της στάσης της αυτής, έχει γίνει και στο παρελθόν στόχος της ρωσικής προπαγάνδας, πάλι με φωτογραφίες από τα νεανικά της χρόνια – αυθεντικές αυτή τη φορά – που παρουσιάστηκαν, ωστόσο, εκτός πλαισίου, όπως έχει καταδείξει σχετική έρευνα του EDMO.
Μόνο στα μέσα Δεκεμβρίου, περίοδο κατά την οποία εξελίσσεται το εξεταζόμενο κύμα προπαγάνδας, η Κάλλας εφάρμοσε κυρώσεις απέναντι στο ρωσικό σκιώδη στόλο, τάχθηκε υπέρ της οικονομικής αποζημίωσης της Ρωσίας για τις πληγείσες ουκρανικές υποδομές και υπογράμμισε τον κίνδυνο ρωσικής επεκτατικότητας σε περίπτωση παραχώρησης εδαφών από την Ουκρανία.
Τη σχετική παραπληροφόρηση έχουν καταρρίψει κι άλλοι οργανισμοί ελέγχου γεγονότων όπως το MythDetector και το Greece Fact Check.
Συμπέρασμα
Η παιδική φωτογραφία της Κάγια Κάλλας μπροστά από τη σημαία της Σοβιετικής Ένωσης δεν είναι αυθεντική φωτογραφία των παιδικών της χρόνων. Πρόκειται για επεξεργασμένη φωτογραφία πάνω στην οποία έχει επικολληθεί το πρόσωπο της Κάγια Κάλλας στη θέση της Alla Bruletova, μοντέλου από τη Ρωσία. Η αυθεντική φωτογραφία ανήκει στον Ρώσο φωτογράφο Ilya Varivchenko και χρονολογείται από το 2016.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:
- https://edmo.eu/publications/step-by-step-how-the-kremlin-launched-a-massive-disinformation-campaign-against-kaja-kallas/
- https://www.instagram.com/ilya.var/
- https://x.com/kajakallas/status/2001319751436378420
- https://500px.com/photo/145312367/back-to-the-ussr-by-ilya-varivchenko
- https://mythdetector.com/ru/detskoe-foto-kai-kallas/?utm_source=facebook&utm_medium=see-why&utm_campaign=mythdetector-factchecking&fbclid=IwY2xjawOwxtNleHRuA2FlbQIxMABicmlkETF6RHpFUEttbk15dGJ4c1Joc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHo6sffQvdSmd_sUooyVDKD4i_SNc1fR20a-mrtY_AuBU0uzNjcTAYtnnIBdm_aem_qUzpSJSVZgJzfY7mWrgRJw
- https://pixls.us/articles/from-russia-with-love/
ΕΕ, Έλεγχος γεγονότων, Πολιτική, Τεχνολογία
Copyright © 2023 – ELLINIKA HOAXES
Αρχικά δημοσιεύτηκε εδώ.
